Aala, canım, aala,

Binnärlän can yaktı

Çirkin bu 46....

Geçmemiş bir taraftan kara çirkin günnär Bucaktan da. Çok zeet çekmiş insan 1946. Mumsuz gitmiş bu dünnedan binnän kabaatsız can.

Kaç uşak ölmüş anasının kucaanda aaçlıktan hem kuvetsizliktän...

Kaç ta kalmış üüsüz, anasız – bobasız, kardaşsız, aylesiz...

Sayısız...

Aaz kim şindiki gençlerdän biler bişey çirkin 1946-cı yıl için. Yıl yıldan hep taa azalȇr aaçlıı geçirän insannarın sayısı. Gelecek gün açan onnar aaramızda kalmayacȇklar. Biri-biri ardı sora gidip dünyanın üzündän kaybeleceklär.

Ama bu kara yılları biz diil lääzım unudalım, çünkü onnar da bizim istoriyamız. Çünkü gagauzların ecelinä düşän, bu çirkin günnär, istoriyamızda en zor, kahırlan hem göz yaşınnan dolu sayfaları yazdılar.

Yaşlı insannar kara kırk altıyı unutmadılar. O zeetlän hem cannarını kurtarmak için çırpınmaklan dolu günneri, hep taa islää akıllarında tutȇrlar. Ama bunnarı pek ta havezlän annаtmȇȇrlar. Neçin ki genä geler sıra deşmää cannarında o yaraları. Bu yaralar buncak yıl geçtiktän sora hep taa bitişmedilär.

* * *

Födor Pranju Kazayaktan, duumuş 1922-da. O artık aaramızda yok. Ama GRTnın arhivlerindä kaldı sеsi. 10 yıl geeri o jurnalistlerä annattıydı, ani aaçlık çekettiynan o taman 23 yaşını aykırlamıştı. Kara 46, onun canında silinmäz, unudulmaz iz braktı. Aklına getirtmää hem annatmaa o çirkin güünneri Todi dädu hiç beenmäzdi. Ama aklındanda onnar hiç çımkazdı.

«Bän büüdüm üüsüz. Bän tatü-mamu demedim. Üç yaşımda üüsüz kalmıışım. Zoor büüdüm», – sölediydi Födor Pranju.

Bıkadar. Sade bıkadar. Ama nekadar acı bu laflarda.

Netürlü zor ecel...

Aaçlıktan sora Födor Pranju yaşadı taa 70 yıl. 2014 o geçindi. Küçük evcezindä, yalnızlıkta. Küçük yaştan yalnız kalıp, bıkadar zor yaşamayı geçirip, ölümünün önünä da yalnız çıktı.

* * *

Kaç uşak 46-nın beterinä üüsüz kalıp, uşak evlerinä düştülär. Zormuştu anasız-bobasız, ama butürlü kurumnara düşmak, ozaman kısmet erinä sayılırmıştı. Çünkü burada her gün makar biraz malay gelärmişti herbir üüsüzün payına. Butakım ecel düştü Kol Elenaya da Kazayaktan.

«İki kızkardaş sade kaldık. Detdomda büüdük. Anamı-bobamız öldülär».

Böleliklän Kazayakta detdomda yaşamalarını, kara aaçlıın ellerindän, kurtarabildilär çoyu üüsüz kalan uşaklar.

Bugünkü sofra zebilliina, varlıına gelincä, insan sade bir kaşık malay için çırak olmuş, aşırıya gidip evdän-evä gezeräk bir parça ekmek dilenmiş. Kuraklıkta, sıcak güneşin üzünä bakamayan, kuvetsiz uşaklar yol boyuda tenä bulmaa umutlan gezärmiştilär. Kazayak küüyündän Stefoglo Ekaterina annattıydı:

«Çadıra gidardik. Yolca tenä aarardık. Çarıklarımızdan tasmaları pişirip iyärdik”.

Buncak yıl geçti, ama insan o uzun kıpımnarı, bitmäz, yorgun günneri kapadamȇr, savaşsa da, unudamȇr. Aklına getirttikçä: göz yaşlarını tutamȇr.

* * *

Komratlıyka Mariya Todorova 34 duuması. Aaçlık çekettiynän o 12 içindäydi. Aylelerindä 7 uşak vardı. Onnarı kara aaçlıın ellerindän kurtarmak için anaları-bobaları kuvedinä görä hepsini yaparmıştılar. Yokluk içindä baarim bişey ama bularmıştılar o küçük cannarı doyurmak için.

Mariya Todorova getirder aklına, ani kimi insannar aaçlıına dayanmayıp uşakları kesip imişlär. Butürlü çirkin olaylar için laf gezärmişti bütün Komratta. Da ozaman Mariya Todorovanın anası uşaklarına demişti:

«Ko aaçlıktan öleyim, ama sizä dokunmayacam.Korkmayın, sizi kesmeyecäm».

Bu günaayı kaarı üstüna almamış. Ama hep okadar 7 uşaan çirkin aaçlıın ellerindän kurtarması heptän günahsız da geçmemiş.

Mariyanın varmıştı büük kakusu. Onun aaçlık zamanında olmuş küçük uşaa. Dört aylıcak, okadar zoor vakıtta duan, yaşamayı göörmää etiştirmeyän, hiç bir kabaatsız uşacık ölmüş.

«Ama onu mamu gömmedi. O büük evä onu koydu. Ölmesini sakladı», – annatıydı Mariya Todorova.

Bunu bileräk hem ii düşünüp tä yapmış 7 uşaklı ana. Çünkü taman başlamışlar vermää pay herbir diri cana. Nicä söledi Mariya Todorova – kantina. Onun anası evladların payına biraz taa zedä malay gelsin deyni 4 aylık uşaan ölmesini saklamış. Öleliklän hepsi kara aaçlıktan diri çıkabildi.

O küçük uşacık yanvardä ölmüş, da sadece martta mezarlaa götürüp, sırasıyca topraa gömmüşlär.

Mariya Todorova annattı, ani anası bu günaylan canında zoor yaşarmıştı. Hergün kendi dualarında Allaya sölärmişti, ani kabaatsız ölän unukasını sırasınca tapraa gömmer, ki yaşayan uşaklarını kurtarabilsin.

Çok zeet çekmiş insan 1946. Bü üzerä, açlıktan sora eni yaşamayı kurmaa başladıynan, yaşadıklarını geeridä brakmamış, geçirilän zoorlukları unutmamış.

Bir parça ekmek sofraya koymaa kolaylıkları olduu için Allaya dualarında şükür etmäk laflarını herzaman sölärmiş.

Halkımızın bu acıylan dolu istoriya sayfalarını diil lääzım unudalım. Bilelim hem aklımızda tutalım. Zeet çekän insannarı hatırlan analım.

Aleksandra ÇOBAN